पोखरा, १४ कात्तिक। पोखरा महानगरपालिका–६ मा प्रस्तावित होटल लुमेनको प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण (IEE) प्रतिवेदन तयारीका लागि सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ। होटल लुमेन प्रा.लि.को आयोजनामा सम्पन्न कार्यक्रममा स्थानीय बासिन्दा, जनप्रतिनिधि, होटल तथा पर्यटन व्यवसायी र अन्य सरोकारवालाहरूको सहभागिता रहेको थियो।
कार्यक्रममा प्रस्तावित होटलको निर्माण तथा सञ्चालनबाट स्थानीय वातावरण, जनजीवन र पूर्वाधारमा पर्न सक्ने सम्भावित प्रभावबारे छलफल गरिएको थियो। सहभागीहरूले होटल सञ्चालनका क्रममा फोहोरमैला व्यवस्थापन, खानेपानीको उपलब्धता, ढल निकास, ध्वनि प्रदूषण नियन्त्रण तथा स्थानीय बासिन्दालाई पर्न सक्ने असरजस्ता विषयलाई प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गर्नुपर्नेमा जोड दिएका थिए।
कार्यक्रममा होटल लुमेनका सञ्चालक रमेश कार्की (उर्फ रामचन्द्र कार्की), पोखरा होटल व्यवसायी संघका पूर्वअध्यक्ष गोविन्द पहारी तथा पोखरा महानगरपालिका वडा नं. ६ का जनप्रतिनिधि दिपेन्द्र पहारीलगायतको उपस्थिति रहेको थियो।
वातावरणीय प्रभाव पहिचान र न्यूनीकरणमा जोड
प्रस्तावित होटलको निर्माण तथा सञ्चालनअघि त्यसबाट वातावरणमा पर्न सक्ने सम्भावित सकारात्मक र नकारात्मक प्रभाव पहिचान गर्नु वातावरणीय अध्ययनको महत्त्वपूर्ण उद्देश्य हो। सार्वजनिक सुनुवाइमार्फत स्थानीय समुदायका धारणा तथा सुझाव संकलन गरी वातावरणीय अध्ययन प्रतिवेदनमा समेट्ने प्रयास गरिन्छ।
होटल निर्माणका क्रममा निर्माण सामग्रीको ढुवानी, धुलो, ध्वनि, निर्माणजन्य फोहोर तथा सवारी आवागमनले स्थानीय बासिन्दालाई असर पार्न सक्ने सम्भावना रहन्छ। त्यसैगरी, होटल सञ्चालनमा आएपछि दैनिक उत्पादन हुने फोहोरमैला, फोहोर पानी, खानेपानीको माग, ऊर्जा खपत र सवारीसाधनको चाप व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ।
यी प्रभाव न्यूनीकरण गर्न निर्माणस्थलमा धुलो नियन्त्रण, फोहोरको वर्गीकरण तथा उचित व्यवस्थापन, ढल र फोहोर पानीको सुरक्षित प्रशोधन, पानीको मितव्ययी उपयोग र ध्वनि नियन्त्रणका उपाय प्रस्ताव गर्न सकिन्छ। साथै, आयोजनाको प्रकृतिअनुसार वर्षाको पानी व्यवस्थापन, हरियाली संरक्षण र विपद् जोखिम न्यूनीकरणका विषयसमेत अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ।
IEE गर्नुपर्ने आधार र कानुनी व्यवस्था के छ?
नेपालमा वातावरणीय अध्ययनसम्बन्धी व्यवस्था वातावरण संरक्षण ऐन, २०७६ र वातावरण संरक्षण नियमावली, २०७७ मा गरिएको छ। नियमावलीका अनुसूचीमा उल्लेखित आयोजनाको प्रकृति, आकार, क्षमता तथा स्थानका आधारमा संक्षिप्त वातावरणीय अध्ययन, प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण (IEE) वा वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन (EIA) गर्नुपर्ने व्यवस्था छ।
होटल तथा पर्यटनसम्बन्धी आयोजनामा पनि सबै परियोजनाका लागि एउटै प्रकारको वातावरणीय अध्ययन लागू हुँदैन। होटलको शय्या क्षमता, निर्माण तथा सञ्चालनको स्वरूप र आयोजनास्थलको अवस्थाअनुसार लागू हुने कानुनी मापदण्ड फरक पर्न सक्छ। वन, संरक्षित क्षेत्र वा अन्य संवेदनशील स्थानमा पर्ने आयोजनाका लागि थप वा फरक प्रावधान लागू हुन सक्छन्।
IEE प्रतिवेदन तयारीका क्रममा सामान्यतया निम्न विषयको अध्ययन तथा मूल्याङ्कन गरिन्छ:
- आयोजनाको विवरण: प्रस्तावित होटलको स्थान, क्षेत्रफल, संरचना, शय्या क्षमता, निर्माण विधि, अनुमानित लागत तथा सञ्चालन योजना।
- भौतिक वातावरण: भू-बनोट, जमिनको अवस्था, पानीको स्रोत, वायु तथा ध्वनिको अवस्था, ढल निकास र वर्षाको पानी व्यवस्थापन।
- जैविक वातावरण: आयोजनास्थलमा रहेका रूखबिरुवा, वनस्पति तथा सम्भावित रूपमा प्रभावित हुने जैविक स्रोत।
- सामाजिक तथा आर्थिक अवस्था: स्थानीय बासिन्दाको बसोबास, सार्वजनिक पूर्वाधार, रोजगारी, पर्यटन व्यवसाय र समुदायमा पर्न सक्ने प्रभाव।
- फोहोर तथा प्रदूषण नियन्त्रण: ठोस फोहोर, फोहोर पानी, निर्माणजन्य फोहोर, धुलो, ध्वनि र अन्य प्रदूषण व्यवस्थापनका उपाय।
- विपद् जोखिम व्यवस्थापन: आगलागी, भूकम्प, पानी जम्ने अवस्था तथा अन्य सम्भावित जोखिमको पहिचान र न्यूनीकरण।
- वैकल्पिक उपाय तथा वातावरणीय व्यवस्थापन योजना: सम्भव भएसम्म कम वातावरणीय असर पर्ने विकल्प, न्यूनीकरणका उपाय, अनुगमन योजना र त्यसका लागि आवश्यक बजेट।
यी विषयको विस्तृत दायरा आयोजनामा लागू हुने कानुनी प्रावधान र स्वीकृत कार्यसूचीअनुसार निर्धारण हुन्छ। प्रतिवेदनमा सम्भावित प्रभावको पहिचान मात्र नभई ती प्रभाव न्यूनीकरण गर्न अपनाइने उपाय, जिम्मेवार पक्ष र अनुगमनको व्यवस्थासमेत स्पष्ट गर्नुपर्छ।
सार्वजनिक सुनुवाइको सुझाव प्रतिवेदनमा समेट्नुपर्ने
सार्वजनिक सुनुवाइ वातावरणीय अध्ययन प्रक्रियामा स्थानीय समुदायको सहभागिता सुनिश्चित गर्ने महत्त्वपूर्ण माध्यम हो। यसबाट स्थानीय बासिन्दा तथा सरोकारवालाले आयोजनाबारे जानकारी प्राप्त गर्नुका साथै आफ्ना सुझाव, जिज्ञासा र सम्भावित सरोकार प्रस्तुत गर्ने अवसर पाउँछन्।
कार्यक्रमबाट प्राप्त सुझावलाई सम्बन्धित वातावरणीय अध्ययन प्रतिवेदनमा समेट्नु, उठाइएका विषयको उपयुक्त सम्बोधन गर्नु र आवश्यक न्यूनीकरणका उपाय प्रस्ताव गर्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ। साथै, सार्वजनिक सुनुवाइको सूचना, सहभागीको विवरण, प्राप्त सुझाव र तिनको सम्बोधनसम्बन्धी अभिलेख प्रचलित कानुनी प्रक्रियाअनुसार व्यवस्थित गर्नुपर्छ।
पर्यटन र स्थानीय अर्थतन्त्रमा सम्भावित योगदान
पोखरा नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य भएकाले होटल तथा आतिथ्य क्षेत्रको विस्तारले पर्यटन सेवा विविधीकरण, रोजगारी सिर्जना र स्थानीय व्यवसायको प्रवर्द्धनमा योगदान पुर्याउन सक्छ। होटल सञ्चालनमा आएपछि स्थानीय स्तरमा खाद्य सामग्री, यातायात, सरसफाइ, निर्माण तथा अन्य सेवा प्रदायक व्यवसायले समेत अवसर प्राप्त गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।
तर पर्यटन पूर्वाधारको विकाससँगै वातावरणीय सन्तुलन, स्थानीय बासिन्दाको सहजता र सार्वजनिक पूर्वाधारमा पर्ने चापलाई पनि ध्यान दिन आवश्यक छ। वातावरणमैत्री निर्माण, जिम्मेवार फोहोर व्यवस्थापन र स्रोतसाधनको दिगो उपयोगले पर्यटन विकासलाई दीर्घकालीन रूपमा लाभदायी बनाउन सहयोग पुर्याउन सक्छ।
