जब विद्यालयमा संविधानको व्यवस्था पाईदैन

समुन्द्र सतहदेखि ४३० मिटर (म्याग्दे खोला)– १५१९ मिटर (राइपुर कोटडाँडा) उचाइमा अवस्थित यस नगरपालिकाले नेपालको जम्मा १६५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ । पृथ्वी राजमार्ग र पवित्र नदी सेतीले लगभग बिचबाट आफ्नो यात्रा तय गरेको छ । पुतली आकारको यो नगरपालिका संसारकै आकर्षक पर्यटकीय गन्तव्य पोखरा उपमहानगरपालिकासँग जोडिएको छ । जम्मा ४८,४,५६ जनसंख्या रहेको यस नगरपालिकाले पोखरा आउने पर्यटकलाई आकर्षण गर्ने हो भने मात्र पनि विकासको गति तीव्र पार्न सक्थ्यो पुतली झैँ फुरफुर बगैँचामा रमाउन सक्थ्यो ।
राइपुर, लामागाउँ, थप्रेक, भुजीकोट जस्ता अग्ला पर्यटकीय ठाउँ र धार्मिक स्थलहरूको प्रचारप्रसार(साँखे, ढोरफिर्दी, तालवेशी, जाम्दी, सेराबेसी, सेराफाँट लगायतका फाँटहरूको संरक्षण र व्यवसायिक आधुनिक कृषि प्रणालीको प्रयोग) यिनै फाँटलाई चुमेर बग्ने खोला र नदीबाट सिँचाइको व्यवस्थापन गरी विज्ञबाट हावापानी अनि माटोको परीक्षण गरी/गराइ उपयुक्त पशुपालन, उपयुक्त तरकारी, फलफुल र अनाज उत्पादनमा लाग्ने/लगाउने योजना तर्जुमा गर्ने हो भने यो नगरपालिका आत्मनिर्भर बन्थ्यो । ससाना योजनाका लागि केन्द्र सरकारको मुख ताक्नु पर्ने थिएन ।

जुनकुनै पनि देशको विकासको पूर्वाधार भनेको शिक्षित जनशक्ति नै हो र हुनुपर्छ । नेपालको शिक्षा प्रणालीमा दातृनिकायको स्पष्ट छाप देखापर्छ । उनीहरूको योजना र लगानीमा शिक्षामा नयाँ नयाँ प्रयोग मात्रै हुँदै गरेको लेखकको बुझाइ छ । भूगोल, हावापानी र स्रोतसाधनलाई प्राथमिकतामा राखी त्यसको सदुपयोगबाट देशले विकासको जग खडा गर्ने शिक्षा नीति निर्माणमा राजनीतिक पार्टी, नेता र शैक्षिक जनशक्ति लागेको देखिँदैन । स्वार्थ प्रेरित व्यवस्था परिवर्तन मात्र देश विकासको आधार हुनै सक्दैन । पटकपटकका आन्दोलन र व्यवस्था परिवर्तनले एकथान नयाँ संविधान दियो । एकथान नयाँ संविधानले गाँस, बास, कपास, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगार जस्ता विषयलाई प्राथमिकतामा राख्यो ।

२००७/२०२८/२०४६ ले नेपालको शिक्षामा केही उत्साह बढाएको भने पक्कै हो । २०४६ पछि नेपालको शिक्षाले एउटा गति लिनुपर्दथ्यो । सेना विद्यालय, पुलिस विद्यालय, निजामती विद्यालय, निजी विद्यालय र सामुदायिक विद्यालय सञ्चालनमा ल्याउनु, एकै किसिमको विद्यालय सञ्चालन गरेर विद्यार्थीको गुणात्मक पाटो मूल्याङ्कन गर्ने तर्फ ध्यान केन्द्रित गर्न नसक्नु त्यसबेलाका कमजोरी रहे । जे होस् विद्यालय खुल्नाले पढ्नुपर्छ÷पढाउनुपर्छ भन्ने धारणाको विकास भने गरायो । छोरीलाई नि पढाउनुपर्छ भन्ने सोचको विकास गरायो । दलितले पनि पढ्न हुन्छ , दलितले पढेभने आकाश नखस्ने रहेछ भन्ने सोचको विकास गरायो । यो पनि त्यसबेलाको समाजमा सानो उपलब्धि होइन । त्यसबाहेक विद्यालय खोल्ने र कार्यकर्तालाई जागिरको अवसर दिनेबाहेक उल्लेख्य उपलब्धि हुन सकेन ।

नेपालको संविधान २०७२ ले त अझ एक फड्को अघि बढेर निःशुल्क शिक्षाको आधार संविधानमा दर्ज गरायो । नेपालको संविधान २०७२ को धारा ३१ मा शिक्षा सम्बन्धी हकको व्यवस्था गरेको छ । ३१. १ मा प्रत्येक नागरिकलाई आधारभूत शिक्षामा पहुँचको हक हुनेछ । ३१.२ मा प्रत्येक नागरिकलाई राज्यबाट आधारभूत तहसम्मको शिक्षा अनिवार्य र निःशुल्क तथा माध्यमिक तहसम्मको शिक्षा निःशुल्क पाउने हक हुनेछ ।

जब एउटा नेपालीले यो धाराको १ र २ ले व्यवस्था गरेको कुरा पढ्छ निकै खुशी व्यक्त गर्छ । अनि जब वास्तविक धरातलमा उभिन्छ र विद्यालय प्रवेश गर्छ त्यो पाउँदैन । एउटा अबोध बालकलाई तीन वर्षको नहुँदै विद्यालय पठाइन्छ । किताबको भारी बोकाइन्छ । बिहान घरको ढोकादेखि बेलुका घरको ढोकासम्म उसले विद्यालयलाई तिर्नुपर्ने रकमको पाठ पढाइन्छ । रकम तिर्न नसक्नेलाई बसबाट झरालिन्छ ।

विद्यालयबाट निकालिन्छ । परीक्षा कोठामा साथीहरूका बिच उठाइन्छ । अब त्यो बालकले अलिकता हीनताबोध, अलिकता लज्जाबोध, अलिकता अहम् भाव, अलिकता अपमान सिक्छ÷सिक्न बाध्य पारिन्छ । पैसा, पैसा, पैसाबाहेक के सिक्छ ? अभिभावक र शिक्षकप्रति आदरभाव यो तनावमा उसले कसरी सिकोस् ? हामी हाम्रा बाबुनानीलाई कता लैजाँदै छौँ ? कस्तो जनशक्ति उत्पादनमा लाग्यौँ हामी ? राज्यको आवश्यकता यो उत्पादनले थेग्ला ?
(लेखक पञ्चमुनीदेव माध्यामिक विद्यालयका सहायक प्रधानाध्यापक समेत हुन् ।)

Facebook Comments Box
शिक्षा
गोर्खा संसार

च्याङ्ली सामुदायिक सिकाई केन्द्रद्वारा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न

जेठ ५, गोरखा गोरखाको पालुङटार वडा नम्बर ७ च्याङ्लीमा रहेको च्याङ्ली सामुदायिक सिकाई केन्द्रले आफ्नो कार्यक्षेत्रभित्रका टोल विकास संस्थाका अध्यक्ष र सचिवहरूका बीचमा एक अन्तरक्रिया

सबै पढनुहोस »
समाज
गोर्खा संसार

मर्स्याङ्दी नदी किनारबाट एक वृद्धाको उद्धार

गोरखाको पालुङ्टार नगरपालिका वडा न:७ काे खाेलाघाट बगरबाट एकजना ६५ वर्षिय वृद्धाको उद्धार गरिएको छ। ईन्द्र बहादुर घर्ती नाम गरेकाे तनहुँ जिल्ला ,भानु नगरपालिका वडा

सबै पढनुहोस »
हेडलार्इन
गोर्खा संसार

ख्वप मिनिबस सेवा समितिमा विवाद

ख्वप मिनिबस सेवा समितिमा विवाद,ख्वप मिनिबस सेवा समितिको  कम्पनी ऐन विपरित भएको साधारसभा तथा निर्वाचन गैरकानुनी ठहर  भक्तपुर । भक्तपुरको ख्वप भक्तपुर मिनिवस सेवा समितिले

सबै पढनुहोस »
शिक्षा
गोर्खा संसार

स्मल हेभन बोर्डिङ स्कुलको बसमा अज्ञात समूहद्वारा आगजानी

चितवन- भरतपुरमा एक स्कुल बसमा आगजनी भएको छ। आइतबार बिहान अज्ञात समुहले स्कुल बसमा आगजनी गरेको हो।अज्ञात समूहले पेट्रोल छर्किएर बसमा आगो लगाएको प्रहरीले जनाएको छ।

सबै पढनुहोस »
Uncategorized
गोर्खा संसार

नेकपा एमाले पालुङटारको दोश्रो नगर अधिबेशन सम्पन्न, अध्यक्षमा पुनः वसन्त श्रेष्ठ

पालुङटार नगरपालिकामा नेकपा एमालेको दोश्रो नगर अधिबेशन नयाँ कार्यसमिति चयनसंगै सम्पन्न भएको छ । जसको अध्यक्षमा पुनः बसन्त कुमार श्रेष्ठ चयन भएका छन भने उपाध्यक्षमा

सबै पढनुहोस »
सूचना प्रबिधि
गोर्खा संसार

हिमालयन अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड-२०८० सम्पन्न

काठमाडौं,वैशाख २६ । हिमालयन अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड-२०८० सम्पन्न भएको छ । वुमेन्स एरा एण्ड मिडिया ग्रुप नेपालको आयोजनामा अवार्डको चौथो संस्करण काठमाडौंमा एक भव्य र विशेष

सबै पढनुहोस »
No widgets found. Go to Widget page and add the widget in Offcanvas Sidebar Widget Area.