एजेन्सी | शताब्दीयौंदेखि शिया र सुन्नी मुस्लिमहरूले विश्वका विभिन्न भागहरूमा शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व कायम राख्दै आएका छन्। कुरान, पैगम्बर मुहम्मद र इस्लामका पाँच स्तम्भप्रति साझा आस्थाले यी दुई सम्प्रदायलाई जोड्दै आएको छ। नेतृत्व उत्तराधिकार तथा केही धार्मिक अभ्यासमा रहेका भिन्नताहरूले सामान्य जीवनमा ठूलो अवरोध सिर्जना नगरेको इतिहास देखिन्छ।
धेरै समाजहरूमा अन्तर–विवाह, संयुक्त प्रार्थना र सामुदायिक कार्यक्रमहरू अझै पनि सामान्य अभ्यासका रूपमा रहेका छन्। अजरबैजान, भारतका केही क्षेत्र, इन्डोनेसिया तथा लेबनान जस्ता देशहरूमा धार्मिक विविधताबीच पारस्परिक सम्मान र सहअस्तित्वको उदाहरण पाइन्छ।
नेपाल: सहअस्तित्वको उदाहरण
दक्षिण एशियाली क्षेत्र प्रायः सम्प्रदायिक विभाजन र सुरक्षा चुनौतीले प्रभावित भइरहँदा नेपाल भने सहिष्णुता र सहअस्तित्वको उदाहरणका रूपमा उभिएको छ। नेपालको मुस्लिम समुदायभित्र अल्पसंख्यक शिया मुस्लिमहरूलाई पनि यहाँ धार्मिक स्वतन्त्रता र सामाजिक सुरक्षाको अनुभूति भएको देखिन्छ।
नेपालको संवैधानिक संरचना यसका मुख्य आधारमध्ये एक हो। धर्मनिरपेक्ष गणतन्त्रका रूपमा नेपालको संविधानले धर्मको स्वतन्त्रता र कानुनअन्तर्गत समान संरक्षणको ग्यारेन्टी गरेको छ। यही कारणले विभिन्न समुदायहरूले प्रणालीगत अवरोधबिना आफ्ना धार्मिक आस्था र परम्परा अभ्यास गर्न पाएका छन्।
शिया समुदायले मुहर्रम जस्ता धार्मिक अनुष्ठान तथा स्मरण कार्यक्रमहरू खुला रूपमा आयोजना गर्न पाउनु नेपालमा रहेको बहुलवादी सामाजिक संरचनाको उदाहरण मानिन्छ।
सामाजिक सहिष्णुता र नागरिक स्थान
नेपालको बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुधार्मिक समाजले सहिष्णुताको दीर्घ परम्परा विकास गरेको छ। शिया र सुन्नी समुदायबीच उल्लेखनीय सम्प्रदायिक द्वन्द्वको इतिहास छैन। साथै हिन्दू, बौद्ध तथा अन्य धार्मिक समुदायसँग पनि प्रायः सामंजस्यपूर्ण सम्बन्ध कायम रहेको छ।
नागरिक स्वतन्त्रता र खुला सार्वजनिक संवादले पनि यस्तो वातावरणलाई मजबुत बनाएको छ। समुदायहरूले शान्तिपूर्ण रूपमा संगठित हुन, आफ्ना विचार व्यक्त गर्न र सार्वजनिक छलफलमा सहभागी हुन पाएका छन्।
अन्य क्षेत्रमा बढ्दो तनाव
यद्यपि विश्वका केही भागहरूमा भने शिया समुदायले चुनौतीको सामना गरिरहेको देखिन्छ। विश्वका मुस्लिममध्ये करिब १५ प्रतिशत शिया भए पनि कतिपय क्षेत्रमा सम्प्रदायिक अतिवाद, पक्षपाती राज्य नीतिहरू तथा भू–राजनीतिक तनावका कारण उनीहरू हाशियामा परेको आरोप लाग्ने गरेको छ।
पाकिस्तानको प्रशासनअन्तर्गत रहेको गिल्गित–बाल्टिस्तान क्षेत्रमा यस्ता चिन्ता झन् स्पष्ट देखिन्छन्। शिया बहुल यस क्षेत्रमा सीमित राजनीतिक अधिकार, कम लगानी तथा कथित जनसांख्यिक परिवर्तनबारे स्थानीय बासिन्दाले लामो समयदेखि असन्तोष व्यक्त गर्दै आएका छन्।
गिल्गित–बाल्टिस्तानमा बढ्दो विवाद
२०२६ मार्चको सुरुमा इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको हत्या भएको खबरपछि क्षेत्रमा तनाव बढेको बताइएको छ। गिल्गित, स्कर्दु लगायतका स्थानमा शिया समुदायले ऐक्यबद्धता जनाउँदै प्रदर्शन गरेका थिए।
स्थिति नियन्त्रण गर्न पाकिस्तानी सुरक्षा बल तैनाथ गरिएको, केही जिल्लामा कर्फ्यू लगाइएको तथा प्रदर्शन नियन्त्रणका क्रममा बल प्रयोग भएको अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतहरूले जनाएका छन्। घटनामा केही सर्वसाधारण घाइते तथा मृत्युसमेत भएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्।
मानवअधिकार समूहहरूले भने यस्ता घटनाले न्यायिक प्रक्रिया, नागरिक स्वतन्त्रता र अल्पसंख्यक अधिकार सम्बन्धी गम्भीर प्रश्न उठाएको बताएका छन्।
सहअस्तित्वको आवश्यकता
विशेषज्ञहरूका अनुसार सम्प्रदायिक तनाव समाधानका लागि समावेशी शासन, नागरिक स्वतन्त्रताको संरक्षण र मानवअधिकारको सम्मान अत्यन्त आवश्यक छ।
नेपालमा देखिएको सहअस्तित्व र सामाजिक सहिष्णुताको अभ्यासले बहुधार्मिक समाजमा शान्तिपूर्ण सहजीवन सम्भव रहेको सन्देश दिन्छ। विश्लेषकहरू भन्छन्, पारस्परिक सम्मान, समावेशिता र नागरिक अधिकारको संरक्षण नै दीर्घकालीन स्थायित्वको आधार हुन सक्छ।
