संघीयतापछि पालुङ्टार नगरपालिका स्वास्थ्य शाखको प्रगति विवरण

सुनिल जंग ठकुरी
स्वास्थ्य संयोजक
पालुङटार नगरपालिका स्वास्थ्य शाखा

१) स्थानीय तहमा स्वास्थ्य शाखाले गर्ने काम ः
मुलुकमा संघिय शासकिय स्वरुप लागुभए संगै स्थानीय सरकार संचालन ऐन २०७४ मा उल्लेखित आधारभुत स्वास्थ्य सेवा र सरसफाई आम नागरिकको पहुँच योग्य र सर्वसुलभ तवरले सेवा पुराउने मुलत स्थानीय सरकारको हो । सोही अनुरुप यस पालुङटार नगरपालिका अन्तर्गत विषयगत शाखाको रुपमा स्वास्थ्य शाखाको संरचना स्थापना भई मिति २०७४।०४।०१ देखि तत्काल रुपमा कामकाज गर्न जिल्ला जन स्वास्थ्य कार्यालय र जिल्ला समन्वय समितिको संयोजकत्वमा २ जना प्राविधिक कर्मचारी काजमा खटाईको थियो । स्थानीय जन प्रतिनिधि नगर प्रमुख, उप प्रमुख, प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत लगाएत अन्य बिषयगत शाखाहरु संग निरन्तर समन्वय राख्दै, स्वास्थ्यको एजेन्डा÷मुद्धा लाई प्राथमिकतामा राखेर बहस,पैरवी,अभिमुखिकरण र सहजिकरणको भुमिका गर्दै विगतको संरचनाबाट प्रदान गरिएको सेवा सुविधालाई निरन्तरता दिदै आम नागरिकले स्वास्थ्य सेवाको पहुँच लाई अझ वृद्धि गरी सेवालाई चुस्त दुरुस्त राख्न पालुङ्टार नगरपालिकामा स्वास्थ्य शाखा सक्रिय भई लागेको छ ।
यस शाखा अन्तर्गत ७ वटा स्वास्थ्य चौकी ४ वटा शहरी स्वास्थ्य केन्द्र, एउटा आउटरिच बर्थिङ सेन्टर संचालनमा छ , जम्मा स्थायी कर्मचारी हेल्थ असिष्टेन्ट, अ.हे.ब तथा अ.न.मी पदमा २९ जना छन् भने अन्य कार्यक्रम आमा सुरक्षा,शहरी स्वा.के संचालन र अन्य सेवा करार गरी जम्मा २२ जना कार्यारत छ । सम्पुर्ण स्वास्थ्य संस्थामा नियमित बहिरङ्ग सेवा संचालन साथै बाल स्वास्थ्य, सुरक्षित मातृत्व,परिवार नियोजन, निशुल्क औषभि वितरण समुदाय स्तरमा गाउँघर क्लिनिक सेवा, राष्ट्रिय खोप कार्यक्रम र महिला स्वास्थ्य स्वयम सेविका कार्यक्रम संचालन छन् । यो संरचनाबाट धेरै जसो प्रर्वधनात्म(उचयmयतष्खभ),प्रतिकारात्मक(उचभखभलतष्खभ) र केही उपचारात्मक सेवा(अगचबतष्खभ) सेवा प्रदान हुन्छ । बिशेषत स्वास्थ्यको प्रवर्धन गर्ने, रोग लाग्न नदिने र दीर्घ जीवन संगै गुणस्तरीय जीवन यापन गर्न सिकाउने जन स्वास्थ्यको मुल मन्त्र अनुरुप विभिन्न क्रियाकलाप सम्पन्न गरिदै आएको छ । यस लाई बुँदागत रुपमाबाट भन्ने हो भने
1, योजना तर्जुमा
2, बजेट व्यवस्थापन
3, अधारभुत स्वास्थ्य सेवा संचालन र प्रवर्धन
4, महामारी तथा विपत् व्यवस्थापन
5, स्वास्थ्य शिक्षा तथा जन स्वास्थ्य सेवाको प्रवर्धन
6,  विद्यालय स्वास्थ्य कार्यक्रम, म.स्वा.स्व.से कार्यक्रम
7,  आपूर्ति अनुगमन र सुपेरिवेक्षण अभिलेख र प्रतिवेदन
8,  स्वास्थ्य जनशक्ति व्यवस्थापन, तालिम व्यवस्थापन
9,  प्रशासनिक साथै स्थानीय तहको स्वास्थ्य तथा सरसफाई सम्बन्धि कानुन, नीति,मापदण्ड,निर्देशिका लगाएत अन्य मार्ग दर्शन तयार गर्ने एवम् नियमन गर्न सहजिकरण गर्ने साथै स्थानीय आवश्यकता अनुसार एवम् प्रादेशिक तथा संघिय लक्ष्य प्राप्त गर्नको लागि थप सेवा एवम् क्रियाकलापहरु संचालन गर्ने ।


२) जिल्लाले स्थानीयतहलाई गर्ने सहयोग ः
पछिल्लो समयमा जिल्ला जन स्वास्थ्य कार्यालय प्रदेशको मातहतमा रहि प्रदेश स्वास्थ्य कार्यालयको रुपमा स्थापीत भएको छ । हाल स्वास्थ्य कार्यालयले खोप भ्याक्सिन तथा भ्याक्सिन जन्य सामाग्री माग अनुसारको स्थानीयतहमा आपुर्ति गर्दछ । केन्द्रिय क्षेत्रिय मेडिकल स्टोरबाट प्राप्त औषधी स्थानीय तहमा वितरण, क्षयरोगको औषधि वितरण सम्बन्धित मन्त्रालय, विभाग, प्रदेशबाट प्राप्त सुचना प्रवाह गर्ने र अभिमुखिकरण,क्षमता अभिवृद्धि तालिम गोष्ठीमा प्राविधिक सहयोग गर्दछ भने स्वास्थ्य शाखामा सहजिकरण र समन्वयात्मक भुमिका गरेको छ ।
३) स्वास्थ्य शाखाले गर्ने मुख्य काम ः
१) संघिय सरकारबाट हस्तान्त्रित ससर्त अनुदान र स्थानीय सरकारले स्वीकृत गरेको बजेट तथा कार्यक्रमहरुको योजना अनुरुप कार्ययोजना बनाई कार्यान्वयन गर्ने ।
२) स्वास्थ्य व्यवस्थापन सुचना प्रणालीलाई व्यवस्थित र गउ तय मबतभ गर्न स्थानीय स्वास्थ्य संस्थाबाट प्राप्त प्रतिवेदन लाई संकलन गरी यलष्लिभ मार्फत स्वास्थ्य तथ्याङ्क प्रविष्ट तथा केन्द्रमा प्रतिवेदन गर्ने ।
३) स्वास्थ्य सम्बन्धि मुद्धा÷एजेन्डा लाई पैरवी,स्थानीय जन प्रतिनिधि संग निरन्तर समन्वय बिषयगत शाखा संग समन्वय,नगर प्रमुख, उप प्रमुख, प्रमुख प्रशासकिय अधिकृतले दिएको थप जिम्मेवारी तथा निर्देशन पालना गरेको,
४) मातहतका स्वास्थ्य संस्थाबाट संचालित कार्यक्रमहरुको अनुगमन, सहजिकरण, माथिल्लो निकायबाट प्राप्त परिपत्र,निर्देशन,सुचना प्रवाह गर्ने गरेको
५) स्थानीय स्वास्थ्य संस्थाबाट माग बमोजिम मौजात परिमाण अनुसार औषधि, भ्याक्सिन, साधन सामग्री उपकरण वितरण ।
६) विपन्न नागरिक औषधी उपचार कोष कार्यविधि २०७५, बमोजिम कडा तथा असाध्य रोगको उपचार सौलियतका लागि सिफिरिस गर्ने गरेको ।


४) पा.न.पाको स्वास्थ्य र पोषणको अवस्था ः
प्रत्येक नागरीक स्वास्थ्य भएर बाच्न पाउने उसको नैसर्गिक अधिकार हो, भने कुनै पनि नागरिकलाई स्वास्थ्य सेवा सर्वसुलभ तवरले प्रदान गर्ने रान्यको तायित्व हो यस लाई नै अहिंकार गरी हाम्रो मुलुकमा पनि आधारभुत स्वास्थ्य र आकस्मिक उपचार पाउनु संविधान प्रदत्त अधिकार हो । जस अनुसार पा.न.पा मा राज्यले निशुल्क रुपमा प्रदान गरेको औषधी उपचार,खोप सेवा,परिवार नियोजन सेवा,सुरक्षित मातृत्व सेवा पाईराखेको अवस्था छ भने पोषण कार्यक्रमलाई नि प्राथमिकताको रुपमा लिएको छ । पोषण सम्बन्धि जनचेतना मुलक कार्यक्रम,खाद्य प्रर्दशनी तथा स्थानीय रुपमा पाउने खानेकुराको प्रर्वधन गर्ने, व्यवहार परिवर्तन संचार र तौल वृद्धि अनुगमन गर्ने गरेको छ । यस लाई तथ्याङ्ककिय रुपमा भन्ने हो भने स्वास्थ्य संस्थामा सुत्केरी हुने दर ४० प्रतिशत स्वास्थ्य संस्थामा ४ पटक गर्भ जाँच गर्ने दर ५५ प्रतिशत परिवार नियोजनको आधुनिक साधनको प्रयोग दर २५ प्रतिशत .वृद्धि अनुगमन दर ७० प्रतिशत .नयाँ सेवा ग्राहीको दर ७५ प्रतिशत खोपको कभरेज दर ८० प्रतिशत रहेको छ ।
५) शाखाले स्वास्थ्य बीमालाई व्यवस्थापन ः
स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम राष्ट्रिय स्वास्थ्य बिमा बोर्डबाट संचालित कार्यक्रम हो । स्वास्थ्य विभाग अन्तर्गतको एकिकृत कार्यक्रम भने होइन यस ले स्वास्थ्य सेवा विभाग संग जयचष्शयलतब िअययचमष्लबतष्यल मा काम गर्छ । प्रत्येक वडामा दर्ता सहयोगि छन् दर्ता सहयोगी मार्फत नयाँ व्यक्तिको बिमा साथै बीमीत व्यक्तिहरुको नविकरण गर्न काम गर्दछ । शाखाले समन्वय,सहजिकरण समुदाय स्तरीय प्रर्वधन गर्दछ ।
६) आ.ब ०७५÷०७६ को मुख्य उपलब्धि ः
चालु आ.ब को स्वीकृत बजेट तथा कार्यक्रमको करीब ९६ प्रतिशत सम्पन्न गरेको छ । स्वास्थ्य सुचनालाई यलभ ष्लिभ व्यवस्थापन, निशुल्क औषधी कुनै पनि संस्थामा शुन्य नपारिएको साथै नसर्ने रोग प्रारम्भिक अवस्था थाहा पाउन कअचभभष्लन तभकत गर्न चबउष्म मष्बनलयकतष्अ तभकत पष्त वितरण गरिएको छ । सेट लाईट हेल्थ क्लिनिक संचालन गरी चिकित्सकीय सेवा प्रदान गरिएको । नगरपालिकालाई पुर्ण खोप सुनिश्चितता र दिगोपना कायम गरीएको छ । mभमष्अ मोबाइल संग समन्वय गरी मोबाईल स्वास्थ्य कार्यक्रम लागुरिएको छ । कुनै रोगको माहामारी तथा आपत्कालीन अवस्थामा परिचालन गर्न च्च्त् तभबm को गठन गरिएको छ । स्वास्थ्य चौकी लाई प्रविधि मैत्री बनाउन कम्प्यूटर, प्रिन्टर तथा फोटोकपी मेसिन प्रदान गरिएको छ ।
७) आगामी आ.ब को मुख्य कार्ययोजना ः
यस आ.ब देखि नगरपालिकाले स्वास्थ्य सम्बन्धि केही महत्वपूर्ण निति सहित कार्यक्रम अबलम्वन गरेको छ । जस्तै न.पा लाई शून्य घर प्रसूती(शभचय जयmभ मभष्खिभचथ) घोषणा गर्ने, कम्तीमा २ वटा स्वास्थ्य संस्थामा ल्याब सेवा संचालन गर्ने । बृहत कअचभभलष्लन उबअपबनभ संगै स्वास्थ्य शिविर गरी स्वास्थ्य महिना को रुपमा मनाउने । प्रत्येक स्वास्थ्य संस्थामा भभिअतचयलष्अ हाजिर राख्ने साथै आफ्नो संस्थाको मासिक प्रतिवेदन आफै यलष्लिभ फार्मत प्रविष्ठ गर्न क्षमता अभिबृधि गर्न योजना छ । यस का अलावा अन्य कार्यक्रम बाल स्वास्थ्य, सुरक्षित मातृत्व तथा परिवार नियोजन, निशुल्क ओैषधी, रोग नियन्त्रण साथै स्वास्थ्य प्रर्वन सम्बन्धि सुचना संचारका कार्यक्रम लगाएत आ.ब मा स्वीकृत संघिय तथा प्रदेश बाट प्राप्त कार्यक्रम संचालन गर्ने ।
८) पुर्ण रुपमा स्वस्थ रहन हरेक व्यक्तिले सम्झनै पर्ने कुरा ः
वास्तवमा कुनै पनि मानिस पुर्ण रुपबाट भने स्वस्थ रहन सक्दैन तर बिशेषत यी कुराहरुमा ध्यान दियो भने व्यक्ति स्वस्थ रहन सक्छ । आजभोलि हामिलाई नसर्ने रोग मुख्यतया मुटु तथा रक्तनलीको रोग,दीर्घ स्वास प्रस्वासको रोग,क्यानसर,मधुमेह लाग्ने दर बढ्दो अवस्थामा छ जुन रोगहरुको हाम्रो दैनिक जीवन शैली, खानपान, काम गर्ने वातातरण,जोखिम युक्त व्यवहारले रोगको भार बढेको विभिन्न अनुसन्दानले प्रष्टाएको छ । यी रोग बाट बच्ने हो भने धुम्रपान तथा मदिराजन्य पदार्थको सेवन नगर्ने, नियमित व्यायाम तथा सक्रिय जीवन यापन गर्ने, धेरै गुलियो नुनीलो तथा चिल्लोयुक्त खानाको सेवन कम प्रयोग साथै पत्रु खाना(व्गलप ाययम)को सेवन नगर्ने र आफ्नो र परिवारको स्वास्थ्य परिक्षण नियमित रुपमा गर्ने हो भने धेरै हद सम्म रोगको भार कम गर्न सकिन्छ । अन्य पानी जन्य तथा किटजन्य रोगहरु बाट बच्न स्वच्छ वातावरण, शुद्धीकरण गरिएको पानी र स्वास्थकर जीवन शैली यापन ग¥यो भने पक्कै व्यक्ति स्वस्थ हुन्छ ।
९) संघियता बाट स्वास्थ्य क्षेत्रमा देखिएको मुख्य चुनौती ः
संघियता हाम्रो मुलुकमा नयाँ मोडल हो तसर्थ अन्य क्षेत्रमा जस्तै अवसर र चुनौती दुवै छ । अवसर यो मानेमा छ की आधारभुत स्वास्थ्य र सरसफाई सम्बन्धी अधिकार स्थानीय सरकारलाई दिएको छ । जस अनुसार स्थानीय सरकारले एकिकृत रुपमा स्वास्थ्यको पनि अल्पकालिन दिर्घकालिन योजना बनाई स्वास्थ्य पुर्वाधार देखि अन्य थप सेवालाई विस्तार गरेर आम जनतालाई अझ स्वास्थ्य सेवा पहँुच योग्य बनाउन सक्दछ भने चुनौती कै कुरा गर्ने हो भने स्वास्थ्यको एजेन्डालाई विकासको मुद्घामा ओजेलमा परेको छ स्वास्थ्यका कार्यक्रमहरु प्राथमिकतामा परेको छैन अझ भनै पुरा अपनत्व लिएको छैन स्थानीय तहले । हाल समायोजनको कारण पनि कर्मचारी प्रशासनमा आएको अन्योलता गर्दा कार्यसम्पादन निपुण रुपले सन्तोषजन्य तवरले भएको छैन ।
१०) पा.न.पाको स्वास्थ्य अवस्था व्यवस्थित र सुधार गर्न सुझावहरु ः
१.स्वास्थ्य एक अचयकक अगततष्लन ष्ककगभ भएकोले हरेक विकासको मुद्घामा स्वास्थ्यका ष्ककगभ लाई पनि समाविष्ट गर्नु पर्दछ र योजनमा प्राथमिकता दिनु पर्छ ।
२.स्थानीय सरकारले स्वास्थ्य सम्बन्धी भए गरेका कार्यक्रमको पनि अनुगमन ,मुल्याङन, सुपेरिवेक्षण निरन्तर गरी निर्देशन तथा सुझाव दिनु पर्छ ।
३.स्थानीय सरकारले हाल सम्म स्वास्थ्य क्षेत्रमा हासिल गरेको उपलब्धि कायम गर्दे थप लक्ष्य तय गरी जनस्वास्थ्यका विषयामा चासो र सरोकार राखी गुणस्तरीय स्वास्थ्य आम जनताले प्रत्याभुत गर्ने गरी सेवा दीलाउन प्रतिबद्घ हुनु पर्छ ।

Back to top button